Bị cáo buộc phạm tội vốn đã nghiêm trọng, nhưng khi hành vi đó liên quan đến yếu tố biên giới hoặc nhiều quốc gia, sự phức tạp tăng lên gấp bội. Tại Việt Nam, các biện pháp pháp lý như dẫn độ hoặc trục xuất có thể được áp dụng, tùy thuộc vào nơi hành vi phạm tội xảy ra và đối tượng liên quan. Những biện pháp này có thể ảnh hưởng đến người nước ngoài đang sống tại Việt Nam, công dân Việt Nam ở nước ngoài, hoặc thậm chí một người chỉ đang quá cảnh tại Việt Nam. 

Nếu bạn hoặc đối tác kinh doanh của bạn hoạt động trên phạm vi quốc tế, việc hiểu rõ sự khác biệt giữa dẫn độ và trục xuất – cũng như khi nào những biện pháp này được áp dụng – là hết sức quan trọng. Bài viết này giải thích cách Việt Nam xử lý hai loại thủ tục này, những trường hợp biện pháp này được áp dụng và quyền của bị can theo pháp luật. 

Sự khác biệt giữa dẫn độ và trục xuất tại Việt Nam 

Dẫn độ và trục xuất là hai công cụ pháp lý hoàn toàn khác nhau mà các chính phủ sử dụng, nhưng chúng thường bị nhầm lẫn. 

Dẫn độ là quy trình chính thức để Việt Nam chuyển một người sang quốc gia khác nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc để chấp hành án. Quy trình này bao gồm kiểm tra pháp lý, thường dựa trên hiệp định dẫn độ, thỏa thuận tương trợ tư pháp hoặc yêu cầu ngoại giao. Dẫn độ do Tòa án giám sát và tuân theo các thủ tục pháp lý chặt chẽ. 

Trục xuất, ngược lại, là biện pháp hành chính nhằm buộc người nước ngoài rời khỏi Việt Nam, thường do vi phạm quy định nhập cư hoặc các hành vi vi phạm ít nghiêm trọng hơn. Trục xuất không yêu cầu xét xử hoặc kết án hình sự và thường được quyết định bởi Bộ Công an. 

Điểm khác biệt cốt lõi của hai biện pháp: Dẫn độ mang tính xét xử và có yếu tố quốc tế, trong khi trục xuất mang tính hành chính và thuần túy nội địa. 

Cơ sở pháp lý của dẫn độ tại Việt Nam 

Khung pháp lý về dẫn độ tại Việt Nam được quy định trong Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 (sửa đổi năm 2025), nêu rõ thủ tục yêu cầu và thực hiện dẫn độ. Dẫn độ thường được thực hiện dựa trên hiệp định song phương hoặc đa phương. Trong trường hợp không có hiệp định, Việt Nam có thể xem xét dựa trên nguyên tắc có đi có lại. 

Việt Nam đã ký hiệp định dẫn độ với các quốc gia như: 

• Pháp 

• Hàn Quốc 

• Ấn Độ 

• Algeria 

• Hungary 

• Belarus 

Ngoài ra, Việt Nam còn tham gia các thỏa thuận khu vực trong ASEAN về hợp tác tương trợ tư pháp. 

Mặc dù hiệp định giúp việc phối hợp thuận lợi hơn, mọi yêu cầu dẫn độ đều phải tuân theo phù hợp quyền chủ quyền và quy định pháp luật Việt Nam. 

Khi nào Việt Nam có thể dẫn độ một người? 

Dẫn độ thường diễn ra khi một người bị một quốc gia yêu cầu truy tố hoặc thi hành án. Hành vi phạm tội đó phải được coi là tội phạm ở cả nước yêu cầu và Việt Nam (nguyên tắc song trùng tội danh). 

Những trường hợp dẫn độ phổ biến: 

• Tội phạm nghiêm trọng như tham nhũng, rửa tiền, trốn thuế, tội phạm có tổ chức 

• Người bị truy nã quốc tế hoặc bị yêu cầu thi hành bản án 

Việt Nam có thể từ chối dẫn độ nếu: 

• Tội phạm mang tính chất chính trị hoặc quân sự 

• Người bị yêu cầu có nguy cơ bị tra tấn, bức hại hoặc đối xử vô nhân đạo 

• Người đó đã bị xét xử hoặc được tuyên không phạm tội tại Việt Nam cho cùng hành vi 

Ngay cả khi có yêu cầu hợp lệ, việc dẫn độ vẫn phụ thuộc vào đánh giá pháp lý và chính trị của Việt Nam. 

Ai có thể bị dẫn độ hoặc trục xuất khỏi Việt Nam? 

Việt Nam có sự phân biệt rõ ràng về việc đối xử công dân Việt Nam và người nước ngoài trong vấn đề dẫn độ hoặc trục xuất: 

• Người nước ngoài: Có thể bị dẫn độ nếu bị truy nã ở nước ngoài về tội nghiêm trọng, hoặc bị trục xuất nếu vi phạm quy định nhập cư hoặc phạm phải các hành vi nhẹ hơn. Trục xuất thường được áp dụng cho các vụ việc ít nghiêm trọng. 

• Công dân Việt Nam: Luật cấm dẫn độ công dân Việt Nam. Thay vào đó, nếu họ bị buộc tội hoặc kết án ở nước ngoài, họ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong nước theo pháp luật Việt Nam. 

Người nước ngoài có thể bị trục xuất nếu: 

• Phạm tội như trộm cắp, hành hung, tội ma túy 

• Vi phạm quy định nhập cư (quá hạn visa, lao động trái phép) 

• Có hoạt động bị coi là đe dọa an ninh quốc gia hoặc trật tự xã hội 

• Việc trục xuất trong các trường hợp không nghiêm trọng có thể diễn ra nhanh chóng. 

Quy trình dẫn độ tại Việt Nam theo từng bước 

Quy trình dẫn độ liên quan nhiều cơ quan và nhiều bước đánh giá: 

1. Gửi yêu cầu: Chính phủ nước ngoài gửi yêu cầu dẫn độ qua đường ngoại giao. 
2. Tiếp nhận và xác minh: Bộ Công an tiếp nhận, kiểm tra tính hợp lệ, yêu cầu bổ sung thông tin nếu cần. Nếu đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật, hồ sơ được chuyển tới Tòa án nhân dân cấp vùng để xem xét và quyết định. 
3. Đánh giá liên ngành: Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và Tòa án Nhân dân Tối cao có thể được tham vấn để đánh giá. 
4. Quyền bào chữa: Người bị yêu cầu dẫn độ có quyền phản đối, cung cấp chứng cứ và có luật sư bảo vệ. 

Quy trình có thể kéo dài nhiều tháng nếu vụ việc phức tạp hoặc liên quan yếu tố ngoại giao. 

Trục xuất tại Việt Nam: Khi nào được dùng thay cho dẫn độ? 

Trục xuất là biện pháp hành chính nhằm buộc người nước ngoài rời khỏi Việt Nam do vi phạm pháp luật hoặc quy chế cư trú. Biện pháp này được quy định trong Luật Nhập cảnh, Xuất cảnh, Quá cảnh và Cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. 

Những lý do phổ biến dẫn đến trục xuất: 

• Quá hạn visa, sử dụng sai mục đích visa (ví dụ: lao động trong khi nhập cảnh bằng thị thực du lịch) 

• Hành vi phạm tội mức độ ít nghiêm trọng 

• Tham gia hoạt động bị cấm theo  

Quyết định trục xuất do Cục Quản lý Xuất nhập cảnh ban hành và không cần xét xử. Người bị trục xuất thường được cho thời gian tự rời khỏi Việt Nam; nếu không tuân thủ, họ sẽ bị cưỡng chế. 

Hệ quả có thể bao gồm cấm nhập cảnh trong vài năm và khó khăn khi xin thị thực trong tương lai. 

Quyền của bị can trong các vụ dẫn độ và trục xuất 

Pháp luật Việt Nam bảo đảm nhiều quyền cho người bị yêu cầu dẫn độ hoặc trục xuất: 

• Quyền có luật sư để phản đối yêu cầu dẫn độ hoặc quyết định trục xuất 

• Quyền được thông báo rõ ràng và kịp thời về lý do bị dẫn độ hoặc trục xuất 

• Quyền được liên lạc, tìm kiếm hỗ trợ lãnh sự quán, đại sứ quán  

• Quyền khiếu nại/kháng cáo: Đối với dẫn độ, người bị yêu cầu có thể kháng cáo trong hệ thống Tòa án. Trong khi đó. đối với trục xuất, người bị yêu cầu có thể khiếu nại hành chính hoặc nhờ luật sư can thiệp 

Thủ tục pháp lý sẽ tùy thuộc vào tính chất của vụ việc, nhưng việc có luật sư từ sớm thường cải thiện đáng kể kết quả vụ việc. 

Các vụ việc gần đây và xu hướng quốc tế liên quan đến Việt Nam 

Vai trò của Việt Nam trong hợp tác phòng chống tội phạm quốc tế ngày càng tăng, đặc biệt trong phòng chống tội phạm tài chính, tham nhũng, và lừa đảo xuyên quốc gia. 

Những xu hướng đáng chú ý: 

• Hợp tác với Interpol: Việt Nam đã thực hiện bắt giữ nhiều đối tượng theo lệnh truy nã đỏ. 

• Truy tố trong nước: Thay vì dẫn độ công dân, Việt Nam xử lý nhiều vụ án lớn ngay trong nước. 

• Hợp tác ASEAN: Các nước tăng cường chia sẻ thông tin và phối hợp bắt giữ tội phạm. 

Các xu hướng này cho thấy lập trường mạnh mẽ hơn của Việt Nam trong thực thi pháp luật quốc tế. 

Dẫn độ và trục xuất đối với người có hai quốc tịch 

Việt Nam trên thực tế không công nhận đầy đủ song tịch trong đa phần các trường hợp, dẫn đến những phức tạp cho người có hai quốc tịch. Ví dụ, một người vừa có quốc tịch Việt Nam vừa có quốc tịch khác có thể vẫn được xem là công dân Việt Nam theo pháp luật trong nhiều trường hợp. 

Điều này vô cùng quan trọng trong các trường hợp dẫn độ. Nếu người đó có quốc tịch Việt Nam (dù có thêm quốc tịch khác), họ hầu như không bị dẫn độ.Thay vào đó, Việt Nam có thể xử lý họ theo pháp luật trong nước. Vấn đề này có thể gây khó khăn trong hợp tác quốc tế và tạo ra tranh chấp về thẩm quyền xét xử. 

Người gốc Việt Nam, người nhập tịch Việt Nam, hoặc người sinh ở nước ngoài có bố/mẹ là người Việt Nam cần hiểu cách Việt Nam xác định tình trạng quốc tịch trong các vụ dẫn độ và trục xuất. Việc công nhận quốc tịch, việc sử dụng hộ chiếu và việc đăng ký cư trú đều có thể ảnh hưởng đến cách cơ quan Nhà nước nhìn nhận tình trạng quốc tịch của một người trong các vụ dẫn độ và trục xuất. 

Nhận biết rủi ro và bảo vệ quyền của bạn từ sớm 

Dẫn độ và trục xuất là các thủ tục pháp lý quan trọng, có thể ảnh hưởng lớn đến người nước ngoài và doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới tại Việt Nam. Hiểu rõ cách chúng vận hành giúp bạn giảm thiểu rủi ro và có hướng xử lý phù hợp. 

Việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình — liên quan đến cáo buộc hình sự, tuân thủ nhập cư hoặc hợp tác quốc tế — là nền tảng để ra quyết định chính xác. Sự hỗ trợ pháp lý sớm giúp cá nhân và doanh nghiệp hiểu rõ quy trình và thủ tục pháp lý, ứng phó hiệu quả trước hành động của cơ quan chức năng và ìm kiếm giải pháp phù hợp. 

Lê & Trần được công nhận là một trong những hãng luật hàng đầu tại Việt Nam, được vinh danh bởi Chambers, Legal500 và Benchmark Litigation, đồng thời được AmCham Vietnam và Lãnh sự quán Hoa Kỳ đánh giá cao. Đội ngũ luật sư hình sự hàng đầu của chúng tôi nổi tiếng với khả năng đưa ra giải pháp thực tế, chiến lược và bảo vệ tối đa quyền lợi của khách hàng. Nếu bạn đang đối mặt với trục xuất, dẫn độ hoặc các thách thức pháp lý xuyên biên giới khác, chúng tôi cung cấp sự hỗ trợ đáng tin cậy, thận trọng và chính xác. Để được tư vấn về pháp luật hình sự tại Việt Nam, vui lòng liên hệ: info@letranlaw.com.